Hàng nhập lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc được rao bán trên mạng xã hội và các sàn thương mại điện tử từ lâu không còn là chuyện mới. Những vụ việc liên tiếp bị phát hiện, xử lý cho thấy đây vẫn là vấn nạn nhức nhối, chưa được giải quyết triệt để. Đáng nói, trong khi hoạt động kinh doanh trực tuyến ngày càng phát triển, việc kiểm soát nguồn hàng và xác định trách nhiệm của các chủ thể liên quan vẫn là bài toán khó.
Từ những gian hàng trực tuyến đến các phiên livestream bán hàng, hàng hóa vi phạm vẫn tìm được đường tiếp cận người tiêu dùng. Khi một tài khoản bị phát hiện, người bán có thể chuyển sang tài khoản khác; khi một điểm tập kết bị kiểm tra, hàng hóa có thể được phân tán đến nhiều địa điểm. Những cách thức né tránh này khiến công tác kiểm tra, kiểm soát gặp không ít khó khăn, nhất là khi hoạt động quảng cáo, giao dịch và giao nhận hàng hóa không diễn ra tại cùng một địa điểm.
Theo Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và kinh doanh hàng hóa vi phạm trên địa bàn vẫn diễn biến phức tạp. Các đối tượng không chỉ hoạt động tại những địa điểm kinh doanh truyền thống mà còn tận dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và các nền tảng phát trực tiếp để quảng cáo, giao dịch, tiêu thụ sản phẩm.
Những nhóm hàng có nhu cầu tiêu dùng lớn như thực phẩm, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, dược phẩm, thời trang, điện tử và hàng tiêu dùng thiết yếu là những lĩnh vực được lực lượng chức năng chú ý kiểm soát. Các hành vi vi phạm được ghi nhận khá đa dạng, từ kinh doanh hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc đến giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.
Một trong những trở ngại đối với công tác quản lý là sự phân tán giữa người bán, nơi lưu giữ hàng hóa và địa điểm giao nhận. Không ít giao dịch được thực hiện qua tài khoản mạng xã hội, tin nhắn hoặc nhóm kín, trong khi sản phẩm được tập kết tại kho hàng riêng hay chuyển trực tiếp từ đầu mối cung ứng đến người mua.
Trước thực trạng đó, Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội cho biết, đơn vị đang kết hợp giám sát hoạt động kinh doanh trên môi trường mạng với kiểm tra, kiểm soát tại địa bàn thực tế. Thông tin thu thập từ các tài khoản quảng cáo, rao bán hàng hóa được sử dụng làm cơ sở xác minh chủ thể kinh doanh, địa điểm lưu giữ, điểm tập kết và nguồn cung sản phẩm.
Cùng với việc tăng cường các biện pháp nghiệp vụ, lực lượng quản lý thị trường đẩy mạnh phối hợp với cơ quan công an, các đơn vị quản lý thương mại điện tử, chính quyền địa phương và những cơ quan liên quan trong việc trao đổi thông tin, xác minh, xử lý vi phạm.
Theo Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội, trước thời điểm nhu cầu mua sắm cuối năm gia tăng, đơn vị đã xây dựng các kế hoạch kiểm tra chuyên đề, cao điểm trên cơ sở đánh giá tình hình, xác định địa bàn, đối tượng và nhóm hàng trọng điểm. Việc chủ động nắm bắt hoạt động kinh doanh trên không gian mạng được xem là một trong những yêu cầu quan trọng để nâng cao hiệu quả kiểm tra, kiểm soát thị trường.
Tuy nhiên, thực tế cũng đặt ra yêu cầu không chỉ tăng cường kiểm tra mà còn phải nâng cao hiệu quả phòng ngừa. Khi nguồn hàng vi phạm chưa được kiểm soát chặt chẽ, việc xử lý một điểm bán hoặc một tài khoản kinh doanh khó có thể ngăn chặn triệt để tình trạng tái diễn.
Bình luận về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Thu Hoài – Phó Viện trưởng Viện Kỹ thuật chống hàng giả và Gian lận thương mại cho rằng, sự phát triển của thương mại điện tử và mạng xã hội đang đặt ra những thách thức lớn đối với công tác phòng, chống hàng nhập lậu, hàng giả và hàng không rõ nguồn gốc. Các đối tượng vi phạm có thể sử dụng nhiều tài khoản bán hàng, thường xuyên thay đổi địa chỉ kinh doanh, phân tán hàng hóa tại các kho nhỏ hoặc thực hiện giao dịch qua livestream, tin nhắn để tránh bị phát hiện.
“Điều đáng lo ngại là hàng hóa vi phạm có thể tiếp cận người tiêu dùng rất nhanh, trong khi việc xác minh người bán, nguồn gốc sản phẩm và truy vết giao dịch còn gặp nhiều khó khăn. Nếu chỉ tập trung kiểm tra, xử lý khi hàng hóa đã được đưa ra thị trường thì rất khó ngăn chặn triệt để tình trạng này”, bà Hoài nhận định.
Theo bà Hoài, để nâng cao hiệu quả phòng, chống hàng lậu, hàng giả trên không gian mạng, cần tăng cường phối hợp giữa lực lượng quản lý thị trường, cơ quan thuế, hải quan và các nền tảng thương mại điện tử; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong phát hiện, truy xuất nguồn gốc hàng hóa và xác minh danh tính người bán.
“Cần nâng cao trách nhiệm của các nền tảng trong việc kiểm soát thông tin người bán, kịp thời phát hiện và xử lý những gian hàng có dấu hiệu vi phạm. Quan trọng hơn, phải kiểm soát được nguồn hàng và đường đi của hàng hóa, thay vì chỉ xử lý từng tài khoản bán hàng riêng lẻ. Có như vậy mới góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho các doanh nghiệp kinh doanh chân chính”, bà Hoài nhấn mạnh.