Số liệu của Cục Thuế cho thấy trong 8 tháng năm 2026, cơ quan thuế đã cấp mới mã số thuế cho 167.637 doanh nghiệp, tổ chức, bằng khoảng 89% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng nhóm doanh nghiệp và chi nhánh thực hiện đăng ký thuế đồng thời với đăng ký kinh doanh đạt 156.478 đơn vị, tương đương 108% cùng kỳ.
Ở chiều ngược lại, 94.991 doanh nghiệp, tổ chức đã được hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Trong đó có 58.384 doanh nghiệp và chi nhánh thuộc diện đăng ký thuế gắn với đăng ký kinh doanh.
Nếu chỉ xét nhóm doanh nghiệp và chi nhánh đăng ký thuế liên thông, số doanh nghiệp thành lập mới so với số mã số thuế chấm dứt hiệu lực trong năm 2024 cao gấp khoảng 6 lần. Con số này giảm xuống còn 4,5 lần trong năm 2025, trước khi tăng lên khoảng 6,8 lần trong 8 tháng năm 2026.
“Tuy nhiên, diễn biến năm 2025 một phần xuất phát từ việc cơ quan quản lý tăng cường xử lý các trường hợp không còn hoạt động trong quá trình thực hiện sắp xếp, tổ chức lại bộ máy hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp”, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết.
“Trong tổng số gần 95.000 trường hợp đã chấm dứt hiệu lực mã số thuế, chỉ có 23.017 trường hợp phát sinh yêu cầu xử lý trong năm 2026. Trong khi đó, gần 72.000 trường hợp còn lại là hồ sơ từ năm 2025 trở về trước. Khối lượng hồ sơ này được đưa vào diện rà soát, xử lý trong khuôn khổ chiến dịch “Làm sạch mã số thuế – Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”.
(Ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế)
Thực tế cho thấy một lượng không nhỏ doanh nghiệp, hộ kinh doanh ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất quyết toán thuế hoặc thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế.
Một trong những nguyên nhân lớn nhất là người nộp thuế chưa nắm rõ quy định nên khi hoạt động kinh doanh gặp khó khăn, thay vì thực hiện đầy đủ thủ tục lại không thực hiện thông báo theo quy định. Sau đó, một số trường hợp tiếp tục thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh mới, trong khi mã số thuế cũ vẫn tồn tại trên hệ thống quản lý thuế.
Đáng lưu ý, cơ chế đăng ký kinh doanh thông thoáng cũng có thể bị lợi dụng để trốn tránh nghĩa vụ thuế. Một số trường hợp thành lập doanh nghiệp nhưng không hoạt động thực tế, bỏ địa chỉ đăng ký hoặc sử dụng pháp nhân để mua bán hóa đơn, thực hiện các giao dịch bất hợp pháp.
Tình trạng này không chỉ làm gia tăng lượng dữ liệu “không sạch” trên hệ thống quản lý thuế mà còn tạo nguy cơ hình thành các chuỗi giao dịch nhằm trốn thuế, gian lận hóa đơn, chứng từ.
Theo ông Mai Sơn, chấm dứt hiệu lực mã số thuế là nhiệm vụ thường xuyên của ngành Thuế. Trong năm 2026, Cục Thuế nâng nhiệm vụ này thành Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế – Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” nhằm vừa xử lý lượng hồ sơ tồn đọng, vừa chuẩn hóa dữ liệu người nộp thuế.
“Mục tiêu không chỉ là giảm số người nộp thuế đang ở trạng thái ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục hoặc không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, mà còn kiểm soát các trường hợp mới phát sinh, hạn chế tình trạng hồ sơ giải thể, chấm dứt hoạt động tiếp tục tồn đọng”, Phó Cục trưởng Cục Thuế nhấn mạnh.
Theo Quyết định số 595/QĐ-CT, ba nhóm được tập trung rà soát gồm: (i) người nộp thuế đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế; (ii) người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký và (iii) cá nhân bị lấy cắp hoặc giả mạo thông tin để thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh hoặc pháp nhân không phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế.
Đáng chú ý, cách triển khai của Cục Thuế không chỉ nhằm loại bỏ những mã số thuế không còn hoạt động mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp có khả năng tiếp tục kinh doanh được quay trở lại thị trường.
Theo ông Nguyễn Đức Huy, Phó Trưởng Ban Nghiệp vụ thuế, tính đến hết ngày 31/8, cơ quan thuế đã khôi phục mã số thuế cho hơn 3.000 doanh nghiệp trở lại sản xuất, kinh doanh, khai và nộp thuế.
Riêng trong tháng 8, hơn 6.000 trường hợp được tiếp nhận và xử lý; khoảng 17.000 doanh nghiệp đang liên hệ cơ quan thuế để hoàn tất các thủ tục liên quan đến nghĩa vụ ngân sách.
Để đẩy nhanh tiến độ, cơ quan thuế bố trí công chức làm việc ngoài giờ, duy trì đường dây nóng và tăng cường hướng dẫn trực tiếp. Những hồ sơ đủ điều kiện được ưu tiên xử lý, trong khi trường hợp có dấu hiệu rủi ro được tăng cường xác minh, kiểm tra và phối hợp với cơ quan chức năng.
Theo hướng này, Cục Thuế vừa giảm lượng hồ sơ tồn đọng, vừa mở đường cho những doanh nghiệp đủ điều kiện nhanh chóng trở lại hoạt động, đồng thời thu hẹp khoảng trống quản lý đối với các doanh nghiệp “ảo”, doanh nghiệp “ma”.
Cục Thuế đồng thời tăng cường phối hợp với Bộ Công an rà soát, chuẩn hóa thông tin định danh của người đại diện theo pháp luật tại các doanh nghiệp thuộc diện cần xác minh.
Với cơ quan đăng ký kinh doanh, hai bên phối hợp xử lý doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, thực hiện thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và hoàn tất thủ tục giải thể đối với trường hợp đã hoàn thành nghĩa vụ thuế.
Đối với cơ quan Hải quan, việc phối hợp xác nhận nghĩa vụ thuế giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ giải thể, chấm dứt hoạt động. Trường hợp cá nhân bị giả mạo, sử dụng trái phép thông tin để thành lập doanh nghiệp cũng được phối hợp làm rõ nhằm bảo vệ người bị hại và tách bạch nghĩa vụ của pháp nhân được thành lập trái phép.
