Trong vài năm trở lại đây, thanh toán bằng mã QR bùng nổ vì dễ triển khai và gần như ai có smartphone cũng dùng được. Đồng thời, ở nhiều quầy thanh toán, từ siêu thị, nhà hàng đến cửa hàng tiện lợi, thói quen thanh toán thẻ cũng tăng trưởng mạnh không kém. Thực tế thanh toán bằng thẻ, đặc biệt là thẻ tín dụng đang đáp ứng tốt một nhóm nhu cầu: sự “mượt mà”, cảm giác kiểm soát, lợi ích tài chính và cả tâm lý tiêu dùng.
Điều đầu tiên khiến nhiều người nghiêng về thẻ là trải nghiệm giao dịch. Với thẻ không tiếp xúc, thao tác gần như tối giản khi người dùng chỉ việc đưa thẻ lại gần máy, nghe tiếng “tít”, nhận hóa đơn. Nếu “tân tiến” hơn, khách hàng có thể tích hợp thẻ vào Apple Pay, Samsung Pay, Google Wallet, dùng phím tắt, xác thực và thanh toán chỉ trong vài giây mà không cần thẻ vật lý hay đăng nhập vào tài khoản ngân hàng.
Trong khi đó, QR thường thêm vài bước nhỏ như mở ứng dụng, chờ kết nối, chọn nguồn tiền, xác nhận. Chỉ cần mạng yếu hoặc điện thoại chậm một nhịp, cảm giác liền mạch biến thành “lằng nhằng”. Chị Hường, một nhân viên văn phòng ở TP.HCM mô tả rất giản dị: “Ngày nào cũng mua đồ lặt vặt, mình thích cái gì nhanh và ít phải mở máy. Chạm thẻ xong là đi, đỡ phải lo đang vội mà app treo.”
Yếu tố quan trọng khác là vấn đề lợi ích tài chính và cách người dùng “định hình” dòng tiền. Thẻ tín dụng, đặc biệt ở nhóm khách hàng chi tiêu đều, mang lại hoàn tiền, điểm thưởng, dặm bay, trả góp, hoặc chu kỳ sao kê giúp dàn trải dòng tiền hợp pháp. QR ở Việt Nam thường gắn với thanh toán từ tài khoản hoặc ví, ưu đãi có thể hấp dẫn nhưng mang tính chiến dịch, thay đổi nhanh, và đôi khi không tạo cảm giác “hệ thống” như chương trình của thẻ. Một người dùng thẻ lâu năm nói: “Việc được hoàn tiền tới 500.000 đồng đến 1 triệu đồng mỗi tháng từ việc sử dụng thẻ là điều hết sức bình thường”. Chưa kể, khi họ sử dụng dịch vụ, hoặc mua những sản phẩm đang được quảng bá mạnh, việc chiết khấu giảm giá trực tiếp cũng rất đáng kể, có thể lên tới 20% giá trị món hàng.
Bên cạnh đó là yếu tố “khả dụng quốc tế”. Thẻ thuộc các mạng lưới toàn cầu nên mang theo đi đâu cũng dễ dùng, còn QR thường mạnh trong nội địa và phụ thuộc chuẩn kết nối giữa các hệ thống. Hiện nay, Việt Nam đã có kết nối thanh toán biên giới với một số nước, song trải nghiệm thanh toán QR vẫn còn nhiều hạn chế. Bởi vậy, người thường xuyên ra nước ngoài có xu hướng giữ thẻ như phương án chính, và QR là lựa chọn bổ sung.
Điều nhiều người lo ngại nhất hiện nay khi dùng thẻ tín dụng có lẽ đến từ rủi ro bảo mật và nợ xấu. Không ít người dùng, đặc biệt ở nhóm lần đầu tiếp cận thẻ tín dụng, lo ngại nguy cơ lộ thông tin, bị đánh cắp dữ liệu hoặc chi tiêu vượt khả năng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, mức độ an toàn của thanh toán chạm hiện nay đã được nâng cao đáng kể nhờ công nghệ mã hóa, xác thực sinh trắc học và cơ chế token hóa khi thanh toán qua các ví như Apple Pay hay Samsung Pay. Đồng thời, nợ xấu chủ yếu phát sinh từ việc quản lý chi tiêu cá nhân, không phải từ bản thân công cụ. Nếu người dùng hiểu rõ chu kỳ thanh toán, hạn mức và chủ động kiểm soát chi tiêu, thẻ tín dụng thực chất là công cụ tài chính hữu ích. Thực tế, nhiều ngân hàng cũng tăng cường cảnh báo giao dịch, khóa thẻ tức thời trên ứng dụng và cho phép kiểm soát hạn mức theo thời gian thực để giảm rủi ro.
Tất nhiên, bức tranh không phải “thẻ tốt hơn QR” hay ngược lại. Thanh toán QR vượt trội ở chi phí triển khai, độ phủ và sự thân thiện với cửa hàng nhỏ; còn thẻ mang lại trải nghiệm “chạm một cái xong”, lợi ích tài chính, và tính di động quốc tế. Nhiều người dùng thực tế đang chọn theo tình huống: mua ly cà phê vội thì chạm thẻ, chuyển tiền trả tiền nhóm bạn thì QR, gặp cửa hàng nhỏ không có máy POS thì QR, vào siêu thị đông thì thẻ. Sự song hành này cho thấy, các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam đều đang phát triển hết sức mạnh mẽ, giúp trải nghiệm của người dùng ngày càng hoàn hảo hơn.
